Skip to content

Arı Kovanları

3 Haziran 2008

Arı Kovanları Ve Özellikleri
Arıcılıkta kullanılan en önemli araç ve gereçlerin başında arıcılığın vazgeçilmez girdisi olan kovanlar gelmektedir. Arılar doğal şartlarda ağaç ve taş kovuklarını barınak (yuva yeri) olarak kullanırlar. Ancak, tarımsal bir faaliyet olarak arıcılığın gelişmesiyle birlikte, arılar insanlar tarafından değişik barınaklara alınmışlardır. Arıcılığın gelişme süreci içinde arı barınakları da geliştirilerek günümüz modern kovanlarına kadar gelinmiştir. Eski sistemden modern arıcılığa geçiş, çerçeveli kovanların kullanılmasıyla mümkün olmuştur.

Arıcılığı ileri ülkelerde eski tip kovanlar artık yerini tamamen modern kovanlara bırakmasına rağmen ülkemizde az sayıda da olsa ilkel ve modern kovanları yan yana görmek mümkündür. Modern kovanlar, arı ticaretinin daha uygun koşullarda ve daha  kolay yapılabilmesine olanak sağlarlar. Bununla birlikte modern kovanlardan daha yüksek verim alınabilmesi, arıların bakım ve beslemelerinde çalışma kolaylığı, gezginci arıcılık yapanlar için arı naklinin kolaylaşması gibi nedenlerle çerçeveli modern kovan kullanımı ülkemizde ve tüm dünyada hızla yaygınlaşmıştır. Kovanlar aşağıda verildiği gibi 3 gruba ayrılabilir.

Ülkemizin her köşesinde bu tip kovanlara rastlamak mümkündür. Bunlar yapılış ve görünüş tarzı olarak basit olup teknik ve gezginci arıcılık için uygun olmayan kovanlardır. İçi oyulmuş kütükler, çamurla veya samanla sıvanmış hasır veya çalıdan örülmüş sepetler olabildiği gibi su kabakları, toprak kaplar, basit tahta kutular ve hatta meyve sandıkları kovan olarak kullanılmıştır.

Geçit tipi kovanlar, basit kovanlardan standart çerçeveli kovanlara geçişte atılan ilk adım olup iki tip arasında bulunmaktadır. Açılıp kontrol edilmeleri, bal hasadı ve diğer bir kısım uygulamalar açısından basit kovanlardan üstündür. Önde ve arkada kapakları bulunan dikdörtgen şeklindeki 4 parça tahtadan yapılmış küçük çerçeveli kovanlar geçit kovanların en sık kullanılan örneklerindendir.

Basit kovanlardan kütük kovan  
Resim 1. Basit kovanlardan kütük kovan

Dadant KovanBugün dünyanın pek çok yerinde ve ülkemizde içerisinde hareketli çerçevelerin bulunduğu standart çerçeveli modern arı kovanları kullanılmaktadır. Langstroth ve Dadant olmak üzere iki tip modern kovan bulunmasına karşın ülkemizde ve dünyada Langstroth tipi kovanlar daha sık görülür. Her iki kovanda da sistem aynı olup sadece ölçüler farklıdır. Modern kovanlar teknik arıcılıkta diğer kovan tiplerine göre büyük avantaj ve yarar sağlarlar. Modern kovanların yararları ve üstünlükleri aşağıdaki gibi sıralanabilir.

* Çerçeveli kovanın bütün parçalarının hareketli olması nedeniyle çıkarıp tamir etmek ve yenilemek mümkündür.
* İlkel kovanlara göre sağlam ve uzun ömürlüdür.
* Bu tip kovanlarda bilinen bütün arıcılık teknikleri rahatlıkla uygulanabilir.
* Koloniler istenildiği zaman bala veya diğer arı ürünleri üretimine yönlendirilebilir.
* İstenilen şekilde ve istenildiği zaman besleme yapılabilir.
* Her türlü hastalık ve zararlılar ile istenilen şekilde mücadele edilebilir.
* Ana arı yakından görülebilir ve gerektiğinde yenilenebilir.
* İstenildiği zaman bal hasadı yapılabilir.
* Gezginci arıcılık yapmak için idealdir. 4. Langstroth Kovanı

Langstroth kovan ve ballı çerçeveLangstroth arı kovanlarında kuluçkalık ve ballık aynı ölçüde olup bu kovanlar florası zayıf, nektar dönemi kısa, kışların ılık geçtiği sıcak ve kurak iklime sahip bölgelerde ve gezginci arıcılık şartlarına uygundur. Langstroth tipi  kovanlarda kuluçkalık ve ballık gövde ve çerçeve ölçüleri birbirinin aynısıdır. Langstroth kovanında 10 çerçeve kuluçkalıkta 10 çerçeve ballıkta olmak üzere toplam 20 çerçeve bulunur. Kovan gövde kalınlığı 25 mm’dir. Kuluçkalık ve ballık ölçüleri dıştan dışa 505 mm x 435 mm x 260 mm; içten içe ise 455 mm x 385 mm x 260 mm’dir. Langstroth kovanlara ait çerçevelerin dıştan dışa olan ölçüleri 440 mm x 250 mm olup çerçeve koltuk genişliği 37 mm’dir. Çerçevenin dıştan dışa uzunluğu kovana oturma payları ile birlikte 472 mm’ye çıkar.

Langstroth Kovanı

1-Kovan Kapağı,  2-Örtü Tahtası,  3-Ballık Kuluçkalık,  4-Dip Tablası,  5-Uçuş Tahtası
Şekil 1. Langstroth Kovanının İzometrik Görünüşü

  Langstroth Dadant
Çerçeve sayısı 20 24
Dip tahtası (mm) 385*455*85 455*455*85
Uçma (mm) 385*25*25 385*25*25
Kuluçkalık (mm) 258*455*385 455*455*308
Ballık (mm) 258*455*385 455*455*308
Çerçeve(mm)  220*420 270*420
Kapak (mm)  520*450*95 530*530*95

 Kovan Dip Tahtası

Kovanın en altında bulunan parçasıdır. Dip tahtası sabit olmamalı, gerektiğinde kolayca çıkarılabilmelidir. Ancak ülkemizde geniş ölçüde gezginci arıcılık yapıldığı için dip tahtası sabit olarak yapılmaktadır. Uçuş tahtası dip tahtası boyunca menteşeli ve kapanacak şekilde yapılmaktadır. Uçuş tahtası, kovan bekçiliği yapan arılar için bir nöbet tutma yeri ve kovanın havalandırılması sırasında kanat çırparak kovana hava pompalayan arılar için durak yeridir. Aynı zamanda bu tahta arıların kovana giriş çıkışlarını kolaylaştırır.

Langstroth Kovanının Görünüş ve Ölçüleri

Şekil 2.  Langstroth Kovanının Görünüş ve Ölçüleri (mm)

Kuluçkalık
          Kuluçkalık, dip tahtası üzerine yerleştirilen ve ön alt kısımda uçuş deliği bulunan kovanın ana parçasıdır. Adından da anlaşıldığı üzere kuluçkalık arıların yavru yetiştirdiği bölümdür. Kuluçkalık aynı zamanda arıların kışladıkları ve kışlık gıda stoğunun yapıldığı kısımdır.

Ballık
          Kovan içerisinde arı mevcudunun artıp kuluçkalığa sığmaz hale geldiği zaman kuluçkalık üzerine yerleştirilen kattır. Hasat edilecek balın hemen hemen tamamı bu katlardan alınır. Ana arı yumurtlamak için kuluçkalıkta boş yer bulamadığı zaman yumurtlamasını ballıklarda da sürdürür.

Çerçeveler
            Kuluçkalık ve ballık içinde yan yana yerleştirilen ve temel petek takılarak arıların iş ve zamandan tasarruf sağlamalarını ve bunun sonucu daha üretken olmalarını imkan veren kovan kısımlarıdır.

Örtü Tahtası
            Kovan kapağı altına yerleştirilen iç kapak durumundadır. Örtü tahtası 2-4 parçalı veya yekpare tek parça olarak yapılabilmektedir. Gezginci arıcılık yönünden tek parça olması daha uygundur.

Kovan Kapağı
            Yukarıda sayılan bütün kovan parçalarının ve arıların koruyucusudur. Düz veya geriye meyilli olabilir. Kovan içerisine yağmur ve kar sularının girmesini önler. Özellikle gezginci arıcılık yapılması halinde kovan kapağının ön ve arka kısımlarında havalandırma deliklerinin olması gereklidir.

Arıcılıkta, ilkel kovanlardan modern standart çerçeveli kovanlara geçmek, ana arı ve temel petek kullanmaya başlamak kadar önemli bir aşamadır.

Tecritli kovanlarda bal veriminin, tahta kovanlara oranla daha yüksek olması, tecritli kovanların daha dayanıklı olması, kolay taşınması, kolay nakledilmesi ve bakım koşullarının daha iyi olması, hastalıklarla mücadelenin etkili yapılabilmesini sağlaması, Avrupa ve Amerika’daki arıcıların bu tip kovanları tercih etmelerine neden olmaktadır.
Kaynak: Tarım ve Köy İşleri

Neden Tecritli Kovan?

Bir koloni için en uygun kovan sıcaklığı 25-35°C’dir. Arılar soğuk günlerde bu sıcaklığı, bal yiyerek sağladıkları enerjiden temin ederler.

Öte yandan, havaların ani olarak ısınması ve soğuması, arılar için çeşitli hastalıklar ve düzensizliklere neden olur. Aşırı soğuk ve rutubetli ortamda Yavru Çürüklüğü, Kireç Hastalığı, Nosema, Dizanteri ve Yavru Üşümesi gibi hastalıklar ortaya çıkar.

Bu koşullarda, bir arı kolonisinde, kovan içi sıcaklığının düzenli olarak sağlanabilmesi halinde, arıların yaşamı rahatlar, buna bağlı olarak yavru geliştirme hızı ve bal üretimi artar.

Tecritli Kovanların Başlıca Özellikleri

Tecritli kovanlar hafif, ısı geçirgenliği düşük, atmosfer koşullarına, yani sıcağa, soğuğa, neme ve güneş ışınlarına karşı dayanıklı malzemelerden üretilmektedir.

Tecritli kovanların başlıca özellikleri şöyle sıralanabilir:
  • Kullanılan malzemeler arı biyolojisine uygundur.
  • Maliyet-fayda mukayesesinde en düşük masrafla, en yüksek geliri sağlayabilmektedir.
  • Üretimi yurt içinde mümkündür.
  • İşçiliği ve montajı kolaydır.
  • Uzun ömürlüdür, paslanmaz ve çürümez.

Tecritli Kovanın Üstünlükleri

Yüksek Bal Verimi
Tecritli ve tahta kovanlar arasında özellikle Fransa’da yapılan deneme ve araştırmalarda, tecritli kovanların bal veriminin ahşap kovanlara göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir.

Taşıma Kolaylığı
Arıcıların en zorlandığı ve yorulduğu günler, arılarını nakletmek için yükleme ve indirme yaptıkları günlerdir. Ahşap kovanları ballıklı ve çerçeveli olarak ancak iki kişi taşıyabilmektedir. Tecritli kovanların ağırlığı ise ahşap kovanların ağırlığının yarısı kadardır ve tek kişi tarafından rahatlıkla taşınabilir.

Sürekli Gelişme
Tecritli kovanda ana arı, ilkbaharda zaman zaman meydana gelen soğuk dalgalarından etkilenmediği için, soğuk günlerde dahi yumurtlamayı sürdürür ve koloni gelişimi sürekliliğini korur.

Tecritli kovanlarda gece gündüz ısı farkı az olduğu için, yani soğuk gecelerde dahi kovan içi sıcak olduğundan, arılar rahatlıkla hareket edebilirler ve şurup alabilirler. Bu da gelişmeyi hızlandırmaktadır.

Hastalıklarla Etkili Mücadele
Tecritli kovanlar, protozoa, bakteri ve mantar sporlarının gelişmesine fırsat vermemektedir.

Kayıpsız Kışlatma
Yukarıda saydığımız üstünlükler nedeni ile tecritli kovan kullanan arıcıların kışın uğradıkları koloni kayıpları en aza inmektedir.

Tecritli Kovanlarda Normal Çalışma Pozisyonu

Tecritli kovan arazide, arkadan öne doğru hafif meyilli olmalıdır.

Kovanlar yerden 20-25 cm yükseğe kaldırılarak toprak ile teması kesilmelidir.

Ayrıca tecritli kovanlar araziye yerleştirilirken, uçuş deliği güney ya da güneydoğu yönüne bakmalıdır. Normal kullanım durumunda kapak içi takozları takılmalı ve örtü bezi çerçeveler üzerine yerleştirilmeli, uçuş deliği daraltma takozu takılmalıdır.

Tecritli Kovanlarda Kışlatma Pozisyonu

Tecritli kovanlarda koloniler kışlatılırken ballık kaldırılır, kapak normal kullanım halindeki gibi kuluçkalık üzerine kapatılır, ağız ve kapak takozları takılır.

Kullanılan örtü bezi sayısı ikiye çıkarılır. Arılı çerçevelerin yanında boş petekler varsa, bunlar da kovandan alınır. En kenardaki çerçevenin yanına bölme tahtası yerleştirilir. Uçuş deliği olarak, kovanda bulunan her bir arılı çerçeve için 1 cm aralık hesabıyla (6 çerçeve için 6 cm) açıklık bırakılır. Gergi yayları sıkıca yerlerine takılır. .

Kışın normal kullanımda olduğu gibi, kovan arkadan öne doğru hafif meyilli olarak yerleştirilir. Böylece, kovan tablasına düşen ölü arıların, mum kırıntılarının ve aşırı nemin dışarı atılması kolaylaşır. Kovanları kışın kapalı mekanlar içinde kışlatmak, arı kayıplarını artıracağı için önerilmemektedir.

Tecritli Kovan Nakliyesi

Nakliye esnasında kapak takozları, havalandırma ve uçuş deliği daraltma takozu çıkarılır. Ayrıca örtü bezi alınarak buraya elek teli yerleştirilir. Uçuş deliği, havalandırmayı sağlamak için, delikli kapatma metali ile kapatılır.

Kovanlar kamyona yüklenirken uçuş deliği, arabanın gidiş yönüne bakmalıdır.
Kaynak: Türkiye Kalkınma Vakfı

About these ads
One Comment leave one →
  1. 25 Mart 2010 9:25 am

    Ülkemiz için en ideal arı kovanları hangisidir.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s

Takip Et

Her yeni yazı için posta kutunuza gönderim alın.

%d blogcu bunu beğendi: